Spytajcie, kiedy ktoś odkrył powięź, a zadacie złe pytanie. Nie ma momentu odkrycia, nie wiąże się z nim żadne nazwisko, żaden artykuł nie ogłasza znaleziska. Anatomowie wiedzieli o powięzi tak długo, jak długo istnieje anatomia, i wiedzieli dokładnie, z czego się składa.
Wycinali ją.
Czemu służy sekcja
Żeby zobaczyć mięsień, trzeba go odsłonić. In situ tkanka łączna otacza każdy mięsień, łączy go z sąsiednimi i osadza w jeszcze większej ilości tkanki łącznej. Klasyczny sposób pokazania mięśnia – jego kształtu, przyczepów, linii ciągu – polega na oczyszczeniu go z tego materiału, aż mięsień stanie się wolny.
Nie było to niedbalstwo; była to właściwa technika dla postawionego pytania. Anatomia chciała zidentyfikować i nazwać pojedyncze struktury, a tkanka łączna stawała temu na drodze, więc studenci uczyli się traktować ją jak materiał wypełniający – to, co się usuwa, żeby dotrzeć do rzeczy naprawdę istotnej.
Tkanka obecna w każdym preparacie pozostawała funkcjonalnie niewidoczna przez sto lat – nie dlatego, że się ukrywała, lecz dlatego, że ją usuwano.
Skutki ukształtowały obrazy. Klasyczny atlas anatomiczny pokazuje mięśnie jako oddzielne, osobno nazwane obiekty, każdy z własnym przyczepem początkowym i końcowym – dokładnie to, co daje sekcja, gdy tkanka łączna zostanie usunięta. A ten obraz rządzi myśleniem: w ciele złożonym z oddzielnych mięśni siła biegnie wzdłuż jednego nazwanego mięśnia od kości do kości; w ciele połączonym jedną siecią tkanki łącznej siła może biec znacznie dalej, drogami, których schemat nigdy nie pokazuje. Pierwszy model łatwiej uczyć, rysować i operować, i utrzymał się bardzo długo.
Co Rolf widziała inaczej
Rolf, biochemiczka wykształcona na Columbii, z dekadą w Rockefeller Institute za sobą, doskonale rozumiała, że powięź występuje w każdym podręczniku. Jej twierdzenie dotyczyło znaczenia, nie istnienia. Dowodziła, że ta odrzucana tkanka ma trzy właściwości:
- Połączona. Nie zbiór oddzielnych osłon, lecz sieć przez całe ciało, tak że zmiana w jednym obszarze ma następstwa gdzie indziej.
- Strukturalnie rozstrzygająca. Główny czynnik tego, jak ciało utrzymuje się wobec grawitacji, a nie bierna osłona wokół części, które wykonują pracę.
- Adaptacyjna. Zmienna, a więc podatna na pracę – nie stała danina.
Nikt nie mógł wówczas sprawdzić żadnego z tych twierdzeń. Nie istniało USG, nie było rezonansu magnetycznego ani żadnego obrazowania, które pokazałoby tkankę łączną mechanicznie w żywym ciele. Rolf pracowała na literaturze sekcyjnej, na obserwacji, jak ludzie stoją i się poruszają, i na tym, co wyczuwała własnymi rękami – stawiając twierdzenie strukturalne o tkance w czasach, gdy tkankę można było badać wyłącznie usuwając ją z ciała i oglądając martwą, czyli w jedynym stanie, w którym jej zachowanie mechaniczne w ogóle nie może się ujawnić.
Dlaczego nikt nie musiał słuchać
Trzy rzeczy trzymały to twierdzenie poza poważnym rozważeniem.
Pierwsza dotyczyła instytucji. Rolf odeszła z badań akademickich i nigdy nie wykształciła się na lekarkę. Pracowała wśród osteopatów, chiropraktyków i nauczycieli jogi, a od 1967 roku uczyła w Esalen Institute, ośrodku ruchu ludzkiego potencjału. Medycyna nie miała szczególnego powodu, by zająć się twierdzeniem płynącym z tej strony, i w większości tego nie zrobiła.
Druga dotyczyła metody, ciekawszego przeoczenia. Dziedzina najlepiej wyposażona do sprawdzenia jej twierdzenia opierała się na jedynej standardowej technice, która niszczyła dowód: nie sposób ocenić, czy sieć tkanki łącznej przenosi siłę przez ciało, badając preparat, z którego ktoś ją już wyciął. Metoda była ślepa właśnie na przedmiot, który badała.
… a do tego jeszcze kobieta…
Co się zmieniło
Nie nowy argument, lecz nowe narzędzia. Techniki obrazowania zdolne obserwować tkankę łączną w żywym, poruszającym się ciele oraz techniki sekcyjne zachowujące ciągłość powięziową zamiast ją usuwać wspólnie umożliwiły postawienie pytań Rolf w formie, którą program badawczy mógł naprawdę podjąć. Powięź tworzy dziś ważne pole, z wyspecjalizowanymi grupami badawczymi, międzynarodowymi konferencjami i rosnącą literaturą o jej właściwościach mechanicznych, jej połączeniach oraz jej roli w postawie i przenoszeniu sił.
To, że powięź traktuje się dziś poważnie jako tkankę strukturalną, nie dowodzi, że jakakolwiek konkretna terapia manualna daje jakikolwiek konkretny efekt kliniczny. To pytanie pozostaje sporne, a ten tekst na nie nie odpowiada. Jej historia jest przez to tym ważniejsza.
Rozpoznała dokładnie te pytania, które medycyna bada dzisiaj, i uczyniła z nich porządkującą podstawę systematycznej praktyki, dekady przed tym, nim istniało cokolwiek, co mogłoby je sprawdzić.
Część, którą większość ludzi pomija
Powięź nie pozostała niezbadana dlatego, że uchodziła za małą, rzadką, głęboką czy trudno dostępną. Występowała obficie, blisko powierzchni, gdzie nikt nie mógł jej przeoczyć. Pozostała niezbadana dlatego, że utrwalona metoda pracy z ciałami wymagała usunięcia jej najpierw – i nikt tego nie kwestionował; po prostu tak pracowano. Każda dziedzina ma zapewne własną wersję tego problemu: ludzie widzą i badają to, co odpowiada obowiązującej doktrynie.
Dalej
Film dokumentalny Ida Rolf – Mother of Fascia śledzi tę historię własnymi słowami Rolf, z udziałem między innymi dr. Roberta Schleipa z Fascia Research Group Uniwersytetu Technicznego w Monachium. Zobacz także jej biografię oraz stronę z pytaniami.
Obejrzyj film
Dziewięćdziesięcioośmiominutowy dokument opowiedziany w całości słowami samej Idy Rolf, zaczerpniętymi z nagranych wywiadów i zapisów zajęć. Napisy w dziewięciu językach na Vimeo.